Commerciële contracten: een kaart

Het juridisch kader

De meeste commerciële overeenkomsten vallen in vier families. Aankoopcontracten zijn die waarin jij de klant bent: levering, diensten, software en aankoop. Verkoopcontracten zijn het spiegelbeeld: je verkoopvoorwaarden, dienstverleningsovereenkomsten en SaaS-voorwaarden. Partnercontracten zijn onder meer distributie, wederverkoop, agentuur, joint venture en productie. Licentiecontracten geven intellectuele eigendom of data in gebruik in plaats van een product of dienst. Als je weet tot welke familie een contract hoort, weet je op wiens papier je zit en naar welke kant het risico meestal overhelt.

Contractenrecht is in de EU grotendeels nationaal. Elke lidstaat heeft het zijne, en allemaal laten ze partijen veel vrijheid om hun contract vorm te geven, binnen grenzen die per land verschillen. Partijen kunnen meestal het toepasselijke recht kiezen, en de Rome I-verordening bepaalt welk recht geldt als ze dat niet doen (voor een dienstencontract meestal het land van de dienstverlener, bij koop van goederen dat van de verkoper). De Brussel I-bis-verordening bepaalt welke rechter bevoegd is en respecteert een geldige keuze van rechter. België is één voorbeeld van hoe een lidstaat de details invult. Het nieuwe Burgerlijk Wetboek, Boek 5 over verbintenissen, geldt sinds 1 januari 2023 voor contracten die na die datum zijn gesloten. Het vraagt dat contracten te goeder trouw worden uitgevoerd en laat de rechter een kennelijk buitensporig strafbeding verminderen. Maken gewijzigde omstandigheden de uitvoering buitensporig zwaar, dan kan een partij om heronderhandeling vragen, en in laatste instantie om aanpassing of ontbinding door de rechter. Partijen kunnen die regels in hun contract beperken, dus kies de clausule over gewijzigde omstandigheden bewust. Andere landen verschillen op elk van deze punten, dus check het recht dat jouw contract beheerst.

Regels over onrechtmatige bedingen tussen ondernemingen zijn ook nationaal. De Europese richtlijn onrechtmatige bedingen beschermt alleen consumenten, en lidstaten verschillen in of en hoe ze B2B-voorwaarden toetsen. België kent bijvoorbeeld sinds 1 december 2020 een algemene regel in Boek VI van het Wetboek van economisch recht. Een beding dat een kennelijk onevenwicht tussen de rechten en plichten van de partijen veroorzaakt, is nietig. De regel wordt ondersteund door lijsten van verboden bedingen en bedingen die vermoed worden onrechtmatig te zijn. De toets geldt voor standaardvoorwaarden en voor individueel opgestelde bedingen, maar de hoofdprijs en de omschrijving van de hoofdprestatie zijn alleen beschermd als ze duidelijk en begrijpelijk zijn geformuleerd. Financiële diensten zijn uitgesloten.

Europees recht is het sterkst waar het harmoniseert. Het mededingingsrecht geldt in de hele EU: overeenkomsten tussen ondernemingen moeten artikel 101 VWEU en de nationale tegenhanger respecteren. Voor levering en distributie biedt de Groepsvrijstellingsverordening verticale overeenkomsten (EU) 2022/720 een veilige haven voor overeenkomsten onder de marktaandeeldrempels, zolang ze geen kernbeperkingen bevatten. De richtlijn handelsagenten beschermt zelfstandige verkoopagenten, en de richtlijn betalingsachterstand (2011/7/EU) geeft wettelijke interest en invorderingskosten bij te late betaling tussen ondernemingen, wat je niet volledig kunt uitsluiten. Sommige landen voegen eigen dwingende regimes toe: België beschermt exclusieve distributeurs bij beëindiging, uitgelegd in distributie- en wederverkoopovereenkomsten.

In de praktijk

Waar waarde en risico zitten

De commerciële voorwaarden krijgen de aandacht, maar de bepalingen die de uitkomst bepalen als het misloopt, staan meestal elders. Het gaat om wie eigenaar wordt van wat wordt gemaakt, hoe de aansprakelijkheid wordt beperkt en wat de vrijwaringen dekken, hoe persoonsgegevens worden behandeld en wat er gebeurt bij uitstap. Zwijgt een contract over een van deze vier punten, of is het er zwak in, dan beginnen daar de geschillen.

Raamovereenkomst of eenmalig contract

Voor één transactie volstaat een eenmalig contract. Voor een doorlopende relatie werkt een raamovereenkomst meestal beter: een basisovereenkomst met de vaste voorwaarden en daaronder bestellingen of statements of work. Meer daarover in Master Services Agreements en SOW's.

Waarschuwingssignalen

Sommige bedingen verdienen een kritische blik vóór je tekent: onbeperkte aansprakelijkheid, brede vrijwaringen die jij geeft, overdracht van intellectuele eigendom die je dacht te houden, stilzwijgende verlenging met een lange opzegtermijn, en dataclausules die niet passen bij hoe je data echt gebruikt. Geen daarvan is per se fout. Elk verschuift wel echt risico en verdient een bewuste keuze.

Een voorbeeld

Een softwarebedrijf uit Gent koopt analysesoftware bij een leverancier, op diens standaardvoorwaarden. De prijs is oké, dus het contract wordt zonder juridisch nazicht getekend. Een jaar later wijzigt de leverancier het product, gaat de dienstverlening achteruit en wil het bedrijf weg. Dan blijkt dat het contract stilzwijgend met twaalf maanden wordt verlengd tenzij je negentig dagen voor het einde opzegt, dat de aansprakelijkheid beperkt is tot één maand vergoeding en dat er niets staat over het exporteren van de gegevens. Niets daarvan kwam aan bod in de commerciële gesprekken. Een nazicht vóór de ondertekening had elk punt aangekaart, en een register van rechten en verplichtingen had minstens de opzegdatum gesignaleerd.

Veelgestelde vragen

Heb ik voor elk contract een advocaat nodig?

Nee. Standaardcontracten met een lage waarde kun je vaak zelf afhandelen als je weet waarop je moet letten. Juridische input wordt waardevoller naarmate de verbintenis groter is, de IP of data belangrijker is en de uitstap moeilijker.

Welke tekst gebruiken we, de onze of de hunne?

Liefst het jouwe, want een voorgelegde standaardtekst is geschreven om hun auteur te beschermen. Moet je met de tekst van de andere partij werken, richt je nazicht dan op de vier risicogebieden hierboven in plaats van alle clausules even streng te bekijken.

Moet een contract schriftelijk zijn?

Meestal niet, want de meeste commerciële contracten komen tot stand door loutere wilsovereenstemming. Sommige overeenkomsten vragen wel een geschrift of specifieke vermeldingen, bijvoorbeeld de overdracht van auteursrechten en van octrooien. Een schriftelijk contract is hoe dan ook de handigste manier om te bewijzen wat je hebt afgesproken.

Kan een ondertekend beding toch opzijgezet worden?

Ja, soms. Naargelang het toepasselijke recht kan een beding nietig zijn op grond van nationale B2B-regels over onrechtmatige bedingen (zoals in België), kan een strafbeding door de rechter worden verminderd en kun je je aansprakelijkheid voor eigen opzet doorgaans niet uitsluiten.

Hoe dit samenhangt

Deze kaart is de achtergrond bij onze dienstverlening rond commerciële contracten en transacties. Opstellen doe je met onze Document Studio, binnenkomende ontwerpen laat je nakijken met onze contractreview en het register van rechten en verplichtingen houdt bij wat het getekende contract vraagt. De details over specifieke contracten vind je in de artikels over SaaS-overeenkomsten en licentieovereenkomsten.